دیر یا زود

کتاب دیر یا زود اثر آلبا د سسپدس، یکی از گوهرهای بازشناسی شده ی ادبیات ایتالیا در قرن بیستم است . داستان در قالب یادداشتهای روزانه ی زنی به نام والریا کوساتی روایت میشود که در رمِ پس از جنگ جهانی دوم زندگی میکند . او در یک روز یکشنبه، وقتی برای خرید سیگار همسرش به دکه میرود، ناگهان وسوسه میشود یک دفترچه ی مشکی براق بخرد—هرچند فروشنده به او میگوید این کار «ممنوع» است و مجبور میشود دفترچه را زیر پالتویش قایم کند . این خرید به ظاهر ساده، آتش زیر خاکستری را شعله ور میکند: والریا برای اولین بار در زندگیاش شروع میکند به نوشتن از آنچه واقعاً می اندیشد و حس میکند، و در طی این فرایند، ناگهان متوجه میشود که بیست سال از زندگی اش را صرف «فراموش کردن خودش» کرده است .

نیروی محرکه ی داستان، نه یک ماجرای پرحاشیه، بلکه تنش درونی والریا میان دو نقش است: مادر و همسری فداکار در برابر زنی که هویت مستقلی میخواهد. او در خانه ای کوچک با همسرش میشل و دو فرزند بالغش زندگی میکند، اما در کل آن خانه حتی یک کشو هم ندارد که مال خودش باشد . وقتی خانوادهاش با تمسخر میگویند «مادر چرا به دفترچه نیاز دارد؟» ، تنهایی صمیمی والریا برای خواننده ملموس و آزاردهنده میشود. نوشتن برای او تبدیل به «گناهی» میشود که همزمان از آن میترسد و نمیتواند دست بکشد . در همین حال، روابط اعضای خانواده از هم میپاشد: دخترش میریلا با مردی متأهل قرار میگذارد، پسرش ریکاردو از درس خواندن دست میکشد و میشل در خیال پردازیهایش درباره ی تغییر شغل غرق میشود .

اگر از طرفداران النا فرانته یا ویرجینیا وولف هستید ، کتاب د سسپس را تحسین خواهید کرد—نویسندهای که خودش زندانیِ ضد فاشیست بود و دو رمانش در ایتالیای موسولینی توقیف شد . آنچه این کتاب را شگفت انگیز میکند، بازی با انتظارات شماست: هرچه والریا بیشتر مینویسد، بیشتر از خودش بیگانه میشود و سوالی بی پاسخ باقی میماند: «آیا زنی که روی کاغذ حرف میزند، همان زنی است که در زندگی واقعی انتخاب میکند؟» .